Protokół MARCH dla cywila: jak ratować życie w pierwszych 10 minutach po wybuchu lub strzelaninie

Dlaczego MARCH, nie ABC

Tradycyjna pierwsza pomoc uczy schematu ABC: Airway, Breathing, Circulation. To system stworzony dla cywilnych wypadków - poślizgnięć, zawałów, drobnych urazów. W warunkach kryzysu z masową utratą krwi nie działa.

Doświadczenia wojskowe USA z Iraku i Afganistanu pokazały, że priorytety muszą być inne. Statystyki zgonów, których można było uniknąć, na polu walki: - 60% to krwotoki z kończyn - 33% to odma prężna (uraz klatki piersiowej) - 6% to niedrożność dróg oddechowych

W odpowiedzi powstał protokół MARCH/SMARCHE (Tactical Combat Casualty Care). Te same zasady ratują życie cywilom przy zamachach, strzelaninach, wypadkach komunikacyjnych, klęskach żywiołowych.

Trzy fazy TCCC

Faza 1: Care Under Fire (CUF) - opieka pod ostrzałem Strefa aktywnego zagrożenia. Priorytety: bezpieczeństwo ratownika, własna ochrona, zatrzymanie masywnego krwotoku stazą. Nic więcej.

Faza 2: Tactical Field Care (TFC) - opieka taktyczna Po wyjściu z bezpośredniego zagrożenia. Tu wdrażamy pełen protokół MARCH.

Faza 3: Tactical Evacuation Care (TEC) - ewakuacja medyczna Transport poszkodowanego do zaawansowanej pomocy medycznej.

Protokół MARCH krok po kroku

M - Massive Bleeding (Masywny krwotok)

To absolutny priorytet. Człowiek z masywnym krwotokiem traci przytomność w 1-3 minuty, umiera w 3-5 minut.

Co robisz: 1. Zlokalizuj źródło krwawienia (sprawdź też ukryte miejsca - pachwiny, pachy, plecy) 2. Załóż stazę taktyczną (CAT lub SOF-T) jak najwyżej na kończynie 3. Zaciskaj aż krew przestanie pulsować 4. Zapisz na stazie godzinę założenia (markerem) 5. Jeśli krwotok w miejscu, gdzie staza nie wchodzi (tułów, szyja, pachwina) - opatrunek hemostatyczny + uciskowy

Czego nie robisz: - Nie zwalniasz stazy "żeby krew dopłynęła" - Nie zdejmujesz stazy raz założonej (zdejmuje ratownik szpitalny) - Nie ważysz się dotykać poszkodowanego, jeśli sam nie założyłeś bezpiecznej osłony

A - Airway (Drożność dróg oddechowych)

Po opanowaniu krwotoku - sprawdzasz, czy poszkodowany oddycha.

Co robisz: 1. Oceniasz świadomość (skala AVPU: Alert, Verbal, Pain, Unresponsive) 2. Udrażniasz drogi oddechowe (rękoczyn czoło-żuchwa, ostrożnie przy podejrzeniu urazu kręgosłupa) 3. Sprawdzasz, czy nic nie blokuje (zęby wybite, wymiociny, krew) 4. Jeśli pacjent nieprzytomny - pozycja boczna ustalona

R - Respiration (Oddech)

Sprawdzasz jakość oddechu i klatkę piersiową.

Co robisz: 1. Patrzysz na ruchy klatki piersiowej (symetria, częstość) 2. Słuchasz oddechu 3. Sprawdzasz, czy nie ma ran klatki piersiowej (rana ssąca = zagrożenie odma prężną) 4. Przy ranie klatki - opatrunek wentylowy (z trzech stron uszczelniony, czwarta otwarta) 5. Pamiętaj: rana wlotowa może mieć ranę wylotową - obróć i sprawdź plecy

Sygnały odmy prężnej: - Duszność narastająca - Sinica - Wybrzuszenie żył szyjnych - Asymetria klatki - Stridor (świst)

Odma prężna nieleczona zabija w 10-20 minut.

C - Circulation (Krążenie)

Co robisz: 1. Sprawdzasz tętno (radialne, szyjne) 2. Oceniasz powrót włośniczkowy (uciśnij paznokieć, sprawdź czy różowieje w 2 sekundy) 3. Oceniasz kolor skóry (blada, sina, marmurkowa = wstrząs) 4. Jeśli wstrząs hipowolemiczny - unieś nogi, okryj kocem termicznym 5. Sprawdź wszystkie założone stazy i opatrunki

H - Hypothermia/Head (Hipotermia i głowa)

Hipotermia: - Poszkodowany w szoku traci ciepło 25x szybciej niż zdrowy - Każdy poszkodowany - zawsze okryj kocem termicznym NRC (strona złota do ciała) - Pod poszkodowanym też izolacja (mata, kurtka, cokolwiek)

Głowa: - Oceń urazy głowy - Sprawdź źrenice (symetria, reakcja na światło) - Zabezpiecz kręgosłup szyjny (jeśli mechanizm urazu wskazuje)

Po MARCH - co dalej

Wezwanie pomocy - format 9-line MEDEVAC

Standard NATO dla wezwania ewakuacji medycznej:

1. Lokalizacja (współrzędne lub szczegółowy opis)
2. Częstotliwość radiowa
3. Liczba poszkodowanych według priorytetów
4. Specjalny sprzęt potrzebny
5. Liczba pacjentów po pozycjach (siedzących/leżących)
6. Bezpieczeństwo na miejscu (wrogie/przyjazne)
7. Sposób oznakowania miejsca
8. Narodowość i status pacjenta
9. Zagrożenia (chemiczne, biologiczne, NBC)

W praktyce cywilnej dzwonisz 112 i podajesz w czytelnej kolejności: gdzie, ilu, jakie urazy, czy bezpiecznie.

Raport MIST przy przekazaniu

Przekazując poszkodowanego ratownikom medycznym, używaj MIST: - M (Mechanism) - mechanizm urazu - I (Injuries) - obrażenia - S (Signs) - oznaki życiowe - T (Treatment) - co już zrobiono

Co musisz mieć

Minimum apteczki taktycznej: - 2 stazy taktyczne CAT - 2 opatrunki hemostatyczne (Celox lub QuikClot) - 2 opatrunki uciskowe (Israeli Bandage) - 1 opatrunek wentylowy do klatki piersiowej (Hyfin) - Nożyczki taktyczne (mogą ciąć ubrania) - Rękawiczki nitrylowe (4 pary) - Koc termiczny NRC - Marker permanentny

Apteczka IFAK (Individual First Aid Kit) - można kupić gotową lub złożyć. Koszt: 250-500 zł.

Ćwicz, zanim będziesz musiał

Czytanie tego artykułu nie nauczy Cię zakładać stazy w 30 sekund pod presją. Zapisz się na kurs TCCC ASM albo na nasz weekend - poświęcamy temu blok 4-5 godzin praktycznych ćwiczeń. Pamięć mięśniowa to różnica między życiem a śmiercią.

Źródła

1. Tactical Combat Casualty Care (TCCC) Guidelines - publikacja CoTCCC
2. Wojskowe Centrum Kształcenia Medycznego - protokół SMARCHE w fazach TCCC
3. NAEMT - All Service Members Course materials
4. Komitet TCCC - statystyki zgonów których można uniknąć
5. PIRKFiS - materiały kursowe
6. Eagle-Med System - protokoły szkoleniowe